Umiejętności wrodzone, jak sama nazwa sugeruje, zapisane są na stałe w pamięci genetycznej psa. Utrwalane przez lata zachowania, gromadzenie informacji oraz ich wykorzystywanie w przypadku psa pracującego (lecz nie tylko) w ostateczności prowadzi do zakodowania na stałe pewnych zachowań, odruchów czy zdolności. Jest to jednak zazwyczaj dostrzegalne dopiero w przypadku przyszłych pokoleń psów.
Długotrwałe wykorzystywanie np. owczarków środkowoazjatyckich do pilnowania własnego terenu i takie właśnie ukierunkowanie użytkowe psa, powoduje że kolejne pokolenia tej rasy nie wymagają szczególnego lub nawet żadnego przygotowania do pełnienia funkcji stróża własnego terenu. Informacje genetyczne zakodowane w tzw. banku danych powodują, że zachowanie psa zaczyna mieć podłoże instynktowne, stąd takie, a nie inne reakcje na widok obcego na terenie, na którym Azjata pilnuje . Zachowanie instynktowne zaobserwować można także w przypadku innych ras np. psów gończych, które rzucają się w pogoń za zwierzyną, gdy tylko ta pojawi się w jego zasięgu.
Oczywiście zdarzają się wyjątki ( które jak wiemy tylko potwierdzają regułę). Nie zaobserwujemy wówczas u psa pożądanych zachowań. Jest to zazwyczaj rezultatem tzw. figli genetycznych lub po prostu zwykłej, tymczasowej mody na psa. Hoduje się wtedy psy ras cieszących się wyjątkowym zainteresowaniem, głównie ze względu na ich eksterier, a nie przeznaczenie użytkowe.
Przy takich "okazjach" nie zwraca się szczególnej uwagi na dobór odpowiednich psów do reprodukcji - kojarzone są osobniki nie wykazujące właściwych zachowań (instynktów), czego rezultatem są późniejsze mioty ( często wyrównane pod względem eksterieru, ale pozbawione odpowiedniego charakteru i instynktów użytkowych ). Wówczas, w najlepszym wypadku, pies staje się typową maskotką i leniwym kanapowcem, a to, jak wiemy, z prawdziwym instynktem użytkowym niewiele ma wspólnego.
Zachowania nabyte z kolei maja bezpośredni związek z wychowywaniem psa, jego dorastaniem, tresurą i nauką. Nierzadko są one wynikiem karania i nagradzania różnych zachowań. Z czasem pies zaczyna kojarzyć dobre zachowania z pochwałą otrzymaną od pana w postaci np. psiego ciastka lub karą, która przybierze formę np. uderzenia w pysk gazetą.
Najbardziej chyba popularnym, naukowym przykładem psich zachowań nabytych jest słynny już pies Pawłowa, który otrzymywał jedzenie poprzedzone krótkotrwałym dźwiękiem dzwonka. Z czasem pies nauczył się kojarzyć bodziec i jego rezultat, czyli te 2 kolejno następujące po sobie czynności i ślinił się zaraz po usłyszeniu dźwięku dzwonka. Tresura psa jak wiadomo mało ma wspólnego z prawdziwym, wrodzonym, czyli bezwarunkowym instynktem, tak więc z genami z którymi pies się rodzi i na które nie ma bezpośredniego wpływu. Jednak wyuczenie i rozwijanie pewnych typów zachowań u konkretnych ras powoduje, że wcześniej wspomniany bank danych rozwija się, rozrasta, gromadząc coraz więcej informacji, a szczenięta w przyszłości rodzą się mądrzejsze i łatwiej się uczą.

Przykładowo:
W buszu afrykańskim, gdy ginie matka małych lwiątek, wraz z nią giną nawet kilku miesięczne jej dzieci, nie przetrwają, bo nie odziedziczyły w genach nakazu - zabijać, by przeżyć.
Matka uczy ich przez długie miesiące umiejętności polowań.
Wszelkie ryby w wodach muszą żyć na instynktach od urodzenia - tam ręka człowieka nie ma żadnego wpływu na ich rozwój.